Son tahlilde: “Sezadır!”
Nasreddin Hoca’nın bindiÄŸi dalı kesmesiyle ilgili nükteyi herkes bilir; ama hiç kimse kendisinin böyle bir hata iÅŸleyeceÄŸini hesaba katmaz. Güldüğümüz ÅŸeyleri, kendimizden ötedelere yansıtırız; “ne gülüyorsun, anlattığım senin hikayen” diyen Latin hakimi, bu hakikati ümitsizce hatırlatmaya çalışır; ama nafile. BindiÄŸimiz dalı kesmek bize ızdıraba mal olur ve seyredenler için manzara hep eÄŸlendiricidir.
Zaman’ın gazete tirajlarıyla ilgili manÅŸetini okuyunca Hoca Nasreddin’i hatırladım; nüfusumuz artarken, okur-yazar sayısı kararlı bir ÅŸekilde çoÄŸalırken gazete tirajlarının düşmesi tam da Türkiye’nin hal-i hazırını anlatan bir çeliÅŸki. DoÄŸrusu uzaktan bakınca gülünecek kadar aykırı bir geliÅŸme; ama Türkiye’yi izah ediyor ve bu yönüyle can acıtıyor.
Daha yirmi yıl öncesine kadar bu toplumda basılı evrakın büyük bir itibarı vardı. Basılı evrakın nesnesi, yani kağıt kadar onun üzerine basılmış yazılar da şimdi bize garip görünen bir saygıya muhataptı. Çocukluk günlerimde bahçe veya sokak kenarındaki kerpiç duvar kovuklarına sokuşturulmuş kağıt parçaları görürdüm; bazıları düpedüz gazete parçasıydı. Sebebi ne olursa olsun kağıda bir nevi kudsiyet atfeden bir anlayıştan, her türlü basılı evraka şüphe ve itimatsızlıkla bakan bir önyargıya gelmek doğrusu az-buz zahmet eseri olmasa gerektir. Gündelik hayatta kağıdı temizlik malzemesi niyetine harcıalem tasarrufa mevzu etmenin de vebali vardır. Basılı evrakın nesnesi kudsiyyetini kaybetti; pek çok lokantada havlu yerine kullanılmak üzere desteyle bırakılmış üçüncü hamur destelerini gördükçe hala içim cız ediyor. Bununla birlikte basılı evrakın inandırıcılığını kaybetmesi de çok dikkat çekicidir. Bundan on yıl evvel dedem rahmetli olduğunda evrak-ı metrukesi içinde bir sürü ödenmiş su ve elektrik faturası, vergi makbuzu, miyadını doldurmuş resmi evrak bulduğumda fark etmiştim ki bizden önceki nesil, basılı evraka kamuya dair bir ciddiyet ve ehemmiyet atfetmekteydi.
Kağıda reva gördüğümüz muamele hazindir; ama daha düşündürücü olanı matbu evrakın prestij kaybıdır. Åžimdi herkes matbu evrakın aslında bir manipülasyon aracı haline geldiÄŸini insiyakiyle seziyor. Bu sezginin vebal ve sevabı Türk basınına aittir. Kağıtla hakikat arasındaki o an’anevi alakayı “necib Türk matbuatı” yıllarca emek vererek yıktı. Lakin bir baÅŸka açıdan basının, kendine cömertçe vehmedilen krediyi, mirasyedi tavrıyla saçıp savurmasının kısmi hayırları yok deÄŸil: “Tenkid fikri”nin geliÅŸmesi ve toplumda sahih bir yer edinmesi için basının itibar kaybetmesi belki pahalı bir bedel teÅŸkil ediyor; ama yangından kurtarılmış eÅŸya cinsinden “bu da bir kardır” avunabiliriz en azından.
Bir toplum kendi evlatlarının iÅŸlettiÄŸi basın kurumuna karşı tepki ve güvensizliÄŸini daha nasıl anlatabilir dersiniz; dramatik sınırlara yaslanan toplu tiraj kaybının anlamı açıktır: Türk toplumu, Türk basınını cezalandırıyor; onu güvenilmez buluyor, hükümlerine ve haberlerine itimad etmiyor ve onunla alakasını diplomatik lisanla “maslahatgüzarlık seviyesine” kadar düşürmüş bulunuyor. Beylik tabirle “OrtadoÄŸu ve Balkanlar’ın” ve hatta Avrupa’nın en yeni baskı tesisleri bizde, basın imparatorları Roma imparatorlarının bile havsalasından geçmeyen lüks ve pahalı kaÅŸanelerdeki sırça ofislerinde dünyanın en taze haberleÅŸme teknolojisini kullanarak bu topluma haber götürüyorlar; ama ahali bu ikrama kabul göstermiyor. Her ÅŸeyi bizden çok iyi bilen büyüklerimiz, fakirin, yetimin, öksüzün lokmasından ayırdıkları yüklü ve leziz teÅŸvikleri “basınımıza feda olsun” diye selsebil ediyor; ama yevmiye beÅŸ milyon nüsha basabilecek o pırıl pırıl makineler, nedense yarım milyon baskıdan sonra tıknefes oluveriyorlar. Un, yaÄŸ, ÅŸeker mevcut; ama helva kerpiç gibi. Bir ÅŸeyler aksıyor; birileri aksaklığın sebebini araÅŸtırıyor ve karşılarına çıkan en basit, en sıradan ve en çaresiz çareye teslim oluyorlar; gazete alırsan sana tabak veririm, gazete alırsan sana çamaşır makinesi veririm teklifinin gerçek anlamı nedir? Ben bundan “okuyucuyu küçümseme, ona saygı duymama, onu rüşvete alıştırma” gibi bir mana çıkarıyorum.
Beli, okumayı sevmiyoruz; gazete pahalı, esasen kitaba da düşkün deÄŸiliz; ama rakamlar çok daha vahim bir sinyal veriyor; basınımız, -nadir istisnalar dışında- millet nazarında ilgisizlikle cezalandırılıyor. Milletin dediÄŸi ÅŸu, “Ne isterseniz yazın çizin, haklıyla haksız arasında kimin tarafını tutarsanız tutun, hangi güçlerin borazanlığını yaparsanız yapın artık sizi yok sayıyor ve veresiyeyi kapatıyorum.” Bana göre Türk basını böyle bir cezayı hak etmiÅŸti; bu millet kendi matbuatını hakikatin ve haklıların yanında görseydi iÅŸ bu raddeye varmazdı elbette.
Ve sırça ofislerde oturanlar hala ellerinde dülger testereleriyle bindikleri dalı kesmekle meÅŸgul. Haydi ilmi ağızla söyleyelim: “Son tahlilde düşmeniz kaçınılmaz görünüyor beyler!”
İlgili yazı bulunamadı.
Ahmet Turan Alkan - 25 Aralık 1997
Kaynak: http://www.zaman.com.tr/1997/12/25/kose/kalemle/index.html
Bu yazıyı yazdır
Eğer yazıyı beğendiyseniz ya da ekleyecekleriniz varsa, lütfen yorumunuzu yazın veya RSS aboneliği ile yeni yazılardan anında haberdar olun.
