Çakılar ve Çinliler
Bir ara evde o kadar çakı birikti ki, bunlarla bir dükkân açıp, ufaktan lüks hırdavatiye işine başlamayı bile düşündüm.
Tamam, mevzu “çakı”, fakat, az evvel cümlede geçen ÅŸu “Lüks hırdavatiye” lâfının gülünçlüğü üzerinde bir miktar durmamı hoÅŸ karşılamazsanız dilim ÅŸiÅŸer; öyle iki kelime ki, yan yana gelmesi, davul zurnayla Chopin’in cenaze marşı’nı davul-zurnayla icrâ etmek gibi bir tesir yapıyor.
Efendim lux kelimesi, bize Batı’dan geliyor; Latince’de “Luxur, luxus” kavramları “aşırılık, israf, gösteriÅŸ, debdebe mânâsında. Hırdavat ise DoÄŸu menÅŸeli, aslı “hurdevât”, mânâsı ise tahminlerimizin ötesinde: “YenmiÅŸ ÅŸey, yemek artığı, kırıntı-döküntü” demek. Kelime aslen “hurde”den geliyor, yani ÅŸu bizim bildiÄŸimiz hurda. Türkçe’de ufak-tefek, önemsiz, kırıntı gibi bir karşılığı var, fakaat, “Lüks Hırdavat” gibi fiyakalı bir beraberlik söz konusu olunca haspanın bahtı açılıveriyor: Aynadan bigudiye, tırnak makasından saç fırçasına, çakıdan kalemtraÅŸa, çakmaktan gaz lambasına, parfümeriden bilumum kırtasiye ürünlerine uzayıp gidiyor.
Bu mevzudan bahsetmek, belki karizmayı çizdirmemize sebep olacak fakat dayanamayarak itiraf ediyorum; lüks hırdavat neviinden ürünler fevkalade dikkatimi çekmiÅŸtir hep. Evde seyrek kullanılan çekmece ve dolaplarda mutlaka bu türden çer-çöpü sakladığım kutulara rastlıyorum hâlâ. Bir süre önce Çin ürünü lüks hırdavatiye malları piyasamızı iÅŸgal edip her köşe başına “Bir milyoncu” dükkânı açılınca eÅŸimin ve oÄŸullarımın dilinden, takazasından kurtulamaz oldum. Biliyorum, ucuz etin yahnisi yenmez, “ucuz eÅŸya kullanacak kadar zengin deÄŸilim” filan da derler ama benimkisi sadece kullanıma mahsus bir merak deÄŸil ki; bir merak. Geçenlerde iskeleye düştü meselâ yolum. Satıcının biri tenis topu iriliÄŸinde yumuÅŸak lastikten mamul, “yoyo” benzeri bir oyuncak satıyor ama her zıplatmanızda ışıl ışıl yanıyor meret; hem de iki renkli.
E, siz olsanız almaz mısınız, sadece bir liracık yahu!
Aldım tabii. Eve gelince oturup inceledim. Miniminicik bir devre, içinde pili var, iki tane led lamba var; harekete duyarlı algılayıcıları var (sensör), üstelik zıpzıp gibi oynanabiliyor ve hepsi bir lira. Bunun yarısını iskeledeki seyyar satıcı cebine koysa, elli kuruş kalıyor.
Ey Çinliler, siz adamı günaha sokarsınız; dünyanın öteki ucunda çoluÄŸu çocuÄŸu, genci yaÅŸlısı, karı-kızanı elbirliÄŸi ile köle gibi çalışıp sudan ucuz ürünler yaparak dünya pazarlarının tiftiÄŸini artırmaktasınız ama bizim burada maliyet duygularımız altüst oluyor canım kardeÅŸlerim. Çin malı olmayan her ÅŸeye, “Kim bilir bizi nasıl kazıklıyorlar; Çinliler olsa beÅŸte bir fiyatına âlâsını yaparlardı” diye artık şüpheyle bakmaya baÅŸladık.
Misâl, bizim evin altındaki Milyoncu maÄŸazasından bir pense aldım; çakısı, tornavidası, çok ağızlı lokma adaptörü, törpüsü, makası, tirbüşonu cabadan… GeçmiÅŸ zaman on küsur lira verdim galiba. Åžimdi diyeceksiniz ki, “Bir kere kullanıp atmışsındır mutlaka!” Hiç alâkası yok, taÅŸ gibi duruyor. Ne zaman bir tamirat gerekse, hemen pırıl pırıl plastik ambalajından çıkarıp kullanıyorum. Daha “Bana mısın?” demedi ha!
Çinliler, lüks hırdavat vâdisinde artık gemi azıya aldılar. Ä°sviçre ordu çakısı diye bilinen çakıların bile “çakma”sını üretebiliyorlar. Hani biraz da çeliÄŸine dikkat etseler, gerçeÄŸinden ayırana aÅŸkolsun diyeceÄŸi geliyor insanın…
Anladık Çin’de doÄŸru dürüst demokrasi yok; anladık sanayi kuruluÅŸları gerekli saÄŸlık ÅŸartlarından bihaber, anladık “sendika” diye bir kurumun varlığını bile duymamışlar; hepsini anladık ama üretebilmek, üretmeyi baÅŸarabilmek ve bununla da yetinmeyip o malları dünya pazarlarına satabilmekte hiç aferin payı yok mudur?
Daha baÅŸka türlü makina, tezgâh vesaire de yapıyorlarmış ama meraklısı deÄŸilim, anlamam; benim anladığım, ÅŸu bizim “Milyoncu” maÄŸazalarının, (Åžimdi 1 Liracı oldular), ayda 50-100 dolar arası ücretle çalışan sefil Çin proleteryası sayesinde evlerine ekmek götürmekte olduÄŸudur; bu maÄŸazalardan Çin malları bir gecede çekiliverse ne olur hiç düşündünüz mü?
Çakı merakımdan dem vuracaktım, konu nerelere geldi? Nerede güzel ve kullanabileceÄŸime aklım yatan bir çakı görsem behemehal almadan geçmem. Ä°ki sene önce Bursa’da Åžehreküstü civarında yolum unutulmuÅŸ bir sokaÄŸa düştü. Amanin dostlar! Bir sokak düşünün, başından sonuna karşılıklı bıçakçı dükkanıyla dolu ve vitrinlerde neredeyse bütün dünya markalarından enva-i çeÅŸit bıçak parıldayıp durmakta.
Ben deyim döner bıçağı, siz deyin Samuray kılıcı… Ben deyim Sürmene, siz deyin Denizli yataÄŸanı; ne ararsanız mevcut.
Bıraksalar cebimdeki bütün parayı çakıya, bıçağa yatıracağım resmen; neyse ki nefsimi birkaç parça nefis ve hesaplı çakıyla körletmek zorunda kaldım fakat gözüm arkada kaldı desem yeridir.
Çakı dediğiniz sıradan bir şey değil ki arkadaşlar; Hevayic-i asliye! Şimdiki tâbirle bir erkeğin yanında bulundurması gereken lüzumlu şeylerin başında geliyor. Hakkında Hadis-i Şerif olduğunu duydum fakat sıhhati konusunda emin değilim; mehazını bilenler varsa lütfen haberdar etsinler ki çakı sanayiimize şuradan küçük bir yardımımız dokunsun.
Birkaç sene evvel yurtdışına çıkıyorum; havaalanında son arama iÅŸlerini yapan polis memurunun yüzü asılıverdi, “Nedir bu?” diye ters ters bir bakış?..
Baktım çakı, pirinç gövdeli Sürmene taklidi güzel bir çakı. Beyazıt’tan 5 liraya almışım, çantanın dibinde kalakalmış. Gafletime mi utanayım, polisin beni potansiyel uçak korsanı zannetmesine mi üzüleyim bilemedim. Ya çakıya sahip çıkıp kös kös eve döneceÄŸim ya da çakıyı oracıkta bırakacağım…
Bu güvenlik endiÅŸesi yüzünden ne yazık ki artık cebimde, çantamda çakı taşıyamaz oldum dostlar. Bip de bip! Yahu sünnettir, hevâyic-i asliyedendir bahanelerine güvenlikçiler metelik vermiyorlar. Netekim geçenlerde dayım, memlekette bana güzel bir çok ağızlı ve maksatlı bıçak hediye etti. “GüvenliÄŸe kaptırmayayım” diye Ä°stanbul’a getiremedim; olacak iÅŸ midir beyler? İçiÅŸleri Bakanlığı ÅŸu meseleye bir el atsa ne güzel olur vallahi…
Ol sebepten evdeki çakı miktarında hayli azalma müşahede ediyorum üzüntüyle; üstelik eşe dosta bıçak hediye etmek gibi -bana hiç yakışmayan- bir cömert tarafım da var.
Gelelim meselenin kıssadan hisse faslına:
1- Çinliler, biraz daha pahalıya çıksa da güzel ve kaliteli çakılar da üretsin.
2- Yerli çakılarımız da fena değildir, fakat pahalıya satıyorlar; Çinlilerden ibret alsınlar.
3- Halk eğitim merkezlerinde bıçak bileme kursları açılsın; bazen bir çakı fiyatına bileme parası vermekten usandık.
4- Çakı hediye etmemle BeÅŸir AyvazoÄŸlu’nun dalga geçmesinden beri bu cömertliÄŸim sona ermiÅŸtir; heveslilere üzüntüyle duyururum.
İlgili yazı bulunamadı.
Ahmet Turan Alkan - 7 Mart 2010
Kaynak: http://www.zaman.com.tr/yazar.do?yazino=958697
Bu yazıyı yazdır
Eğer yazıyı beğendiyseniz ya da ekleyecekleriniz varsa, lütfen yorumunuzu yazın veya RSS aboneliği ile yeni yazılardan anında haberdar olun.
